Πριν λιγο καιρό έγραψα για τη μέθοδο της Ανεστραμμένης τάξης και πώς μπορούμε εφαρμόζοντάς της να κερδίσουμε χρόνο για όλες αυτές τις ενδιαφέρουσες δραστηριότητες που συνήθως δεν προλαβαίνουμε και οι οποίες εξασκούν τα παιδιά σε ανώτερους γνωστικούς στόχους.
Όπως ανέφερα, η Ανεστραμμένη τάξη αποτελείται από τρια μέρη:
Η φάση πριν την τάξη όπου η θεωρία στέλνεται, με τη μορφή βίντεο, στο σπίτι προς μελέτη.
Η φάση μέσα στην τάξη, όπου οι μαθητές εξασκούνται σε ομαδοσυνεργατικές και περισσότερο ενεργητικές δραστηριότητες.
Η φάση μετά την τάξη, η οποία είναι προαιρετική και στόχο έχει την αξιολόγηση.
Πώς όμως θα μπορέσουμε να στείλουμε τη θεωρία σπίτι και να ενεργοποιήσουν τους μαθητές οχι μόνο να τη δουν αλλά να την παρακολουθήσουν προσεκτικά;
Τη λύση σε αυτό το πρόβλημα μας τη δίνει το Edpuzzle!
Τη χρονιά που μας πέρασε δεν ασχολήθηκα ιδιαίτερα με το blog κι αυτό γιατί αφιέρωσα πολύ χρόνο σε επιμορφώσεις, σεμινάρια και στο μεταπτυχιακό μου.
Μέσα από καθετί που κάνει κανείς μαθαίνει πράγματα που σίγουρα μπορούν να αξιοποιηθούν και να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητά του μέσα στην τάξη.
Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μέθοδο διδασκαλίας είχα την ευκαιρία να γνωρίσω στα σεμινάρια που πραγματοποιήσε το ΠΕΚ της Πάτρας και αυτή είναι η μέθοδος της ανεστραμένης τάξης.
Lapbook... δεν χρειάζεται να αναφέρω πόσο με ενθουσιάζουν! Όποιος έχει διαβάσει τις αναρτήσεις: "Lapbook;;;" και "Τι είναι ένα lapbook;" θα το έχει καταλάβει σίγουρα!
Σχεδιάζοντας και οργανώνοντας τις διδασκαλίες και το υλικό που θα χρησιμοποιούσα για τα μαθήματα της προπαίδειας, αποφάσισα να φτιάξουν τα παιδιά ένα lapbook με την προπαίδεια των αριθμών.
Το τετράδιο αποτελούσε πάντα το βασικό εργαλείο ενός μαθητή. Όσο κι αν οι φωτοτυπίες έχουν κερδίσει μεγάλο μερίδιο στην καθημερινότητα του σχολείου, το τετράδιο είναι το σήμα κατατεθέν του και αυτό που θα χρησιμοποιεί σε όλα τα μαθητικά αλλά και φοιτητικά του χρόνια.
Είναι αυτό στο οποίο θα λύσει ασκήσεις, θα γράψει κανόνες, θα κρατήσει σημειώσεις κι εκεί όπου σε κάποιο έδρανο πανεπιστημίου θα σχηματίζει σχεδιάκια γιατί ίσως βαριέται λίγο!
Είναι όμως αυτό στο οποίο θα ανατρέξει όταν χρειαστεί να διαβάσει ή να θυμηθεί κάτι.
Και που θα βρει αυτό που ζητάει;
Πώς θα το ξεχωρίσει ανάμεσα σε σελίδες γεμάτες, γράμματα, λέξεις, ασκήσεις ή θεωρίες;
Έτσι λοιπόν τις αναζητήσεις μου στο ίντερνετ βρήκα μια πολύ ενδιαφέρουσα ιδέα που λέγεται "interactive notebook"! Νομίζω ότι στα ελληνικά θα μεταφραζόταν ως "διαδραστικά τετράδια".
Από τότε που ήμουν μαθήτρια, θυμάμαι ότι το μεγάλο μου πρόβλημα ήταν τα άσχημα γράμματά μου. Τα σχόλια ήταν σχεδόν πάντα τα ίδια: «Κάνε καλύτερα γράμματα». Όταν προσπαθούσα να τα συμμαζέψω, άκουγα «κάνε μεγαλύτερα». Όταν τα μεγάλωνα, μου έλεγαν «κάνε μικρότερα»...
Τελικά, πόσο μεγάλα ήταν τα σωστά και πόσο μικρά ήταν ικανοποιητικά; Κανείς δεν μου εξήγησε ποτέ. Έτσι, τα γράμματά μου... απλώς χειροτέρευαν.
Ως εκπαιδευτικοί, συχνά χρησιμοποιούμε την αντιγραφή όχι μόνο για ορθογραφία, αλλά και ως μέσο βελτίωσης του γραφικού χαρακτήρα. Όταν όμως ο στόχος είναι η καλλιγραφία, θα πρέπει να υπάρχει και τρόπος να αξιολογήσουμε το αποτέλεσμα. Μόνο έτσι οι μαθητές θα ξέρουν τι πρέπει να αλλάξουν για να βελτιωθούν.
Πώς, λοιπόν, θα δείξουμε γιατί τα γράμματά τους δεν είναι σωστά (αν είναι π.χ. πολύ μεγάλα ή πολύ μικρά); Και πώς θα υποδείξουμε το σωστό μέγεθος;
Κυρίως όμως — πώς θα μπορέσει ο μικρός μαθητής να συνηθίσει τη σωστή κίνηση στο χέρι του και να τη σταθεροποιήσει;
Η λύση, νομίζω, βρίσκεται στο διπλοχάρακο τετράδιο. Πρόκειται για τετράδιο που, εκτός από τις κλασικές γραμμές, έχει ανάμεσα και μια λεπτή, βοηθητική γραμμή. Αυτή η επιπλέον γραμμή λειτουργεί ως οδηγός για να οριοθετείται σωστά το μέγεθος κάθε γράμματος, δίνοντας στα παιδιά ένα ξεκάθαρο πλαίσιο να κινηθούν.
Η κάτω γραμμή του τετραδίου εξασφαλίζει την ευθυγράμμιση του κειμένου.
Όπως και σε όλα τα τετράδια, τα γράμματα πρέπει να πατάνε σε αυτή, έτσι ώστε όλο το κείμενο να είναι γραμμένο σε ευθεία γραμμή.
Κάτω από αυτή τη γραμμή κρέμονται οι ουρές από τα γράμματα που έχουν προεκτάσεις προς τα κάτω.
Η μεσαία γραμμή ορίζει το μέγεθος των πεζών γραμμάτων.
Μέσα σε αυτή γράφονται όλα τα κοντά μικρά γράμματα.
Η επάνω γραμμή καθορίζει το ύψος των κεφαλαίων γραμμάτων.
Τα κεφαλαία και τα ψηλά γράμματα ξεπερνούν τη μεσαία γραμμή και φτάνουν έως την επάνω — όπως συμβαίνει και στα κανονικά τετράδια.
Εξασκούμενα τα παιδιά από μικρή ηλικία σε αυτό το τετράδιο, σταθεροποιείται η κίνηση του χεριού στο συγκεκριμένο μέγεθος γραμμάτων. Έτσι, μπορούν να ορίζουν σωστά τα γράμματά τους σε οποιοδήποτε φύλλο χαρτιού.
Χρησιμοποιώ το διπλοχάρακο τετράδιο όλα τα χρόνια που εργάζομαι. Η πρακτική μου έχει δείξει ότι όσο μικρότερη είναι η τάξη στην οποία θα ξεκινήσει το παιδί να το χρησιμοποιεί για την αντιγραφή, τόσο καλύτερα είναι τα αποτελέσματα.
Στην Α΄ τάξη, η κλασική αντιγραφή των γραμμάτων, των λέξεων ή των προτάσεων που ορίζονται κάθε φορά γίνεται πάντα σε σελίδα αυτού του τετραδίου. Η ποσότητα της αντιγραφής είναι μικρή, ώστε να μην κουράζει τους μαθητές ή να τους προκαλεί αγανάκτηση. Είναι όμως ποιοτική και έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Στις μεγαλύτερες τάξεις (Γ΄ και Δ΄), συνήθως ζητώ από τα παιδιά να αντιγράφουν μία φορά τις λέξεις που διδάσκονται για ορθογραφία (οι οποίες μπορεί να είναι από το λεξιλόγιο του κειμένου, από οικογένειες λέξεων κ.λπ.). Παράλληλα, ζητώ να γράψουν μερικές προτάσεις με τις λέξεις της αντιγραφής, ώστε να εξασκούνται στη σωστή γραφή χωρίς να καταφεύγουμε στον βαρετό τρόπο αντιγραφής ενός ολόκληρου κειμένου.
Σε μαθητές με σημαντική δυσκολία οριοθέτησης των γραμμάτων τους σε οποιοδήποτε τετράδιο, σχεδιάζω με χρωματιστή ξυλομπογιά τη βοηθητική γραμμή. Έτσι, τους προσφέρω ένα πιο δομημένο τετράδιο και τους ξεκουράζω από την ακαταστασία που τους δυσκολεύει. Αυτό τους βοηθά να δουλεύουν καλύτερα.
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις μαθητών που δυσκολεύονται να τοποθετήσουν τα γράμματά τους στη βασική γραμμή του τετραδίου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρωματίζω έντονα τη γραμμή αυτή. Μια εναλλακτική λύση είναι η χρήση λωρίδας με στυλό Stabilo: μέσα σε αυτή γράφονται τα μικρά γράμματα, ενώ ό,τι εξέχει τοποθετείται πάνω ή κάτω από τη λωρίδα.
Σίγουρα, τέτοιες διαφοροποιήσεις είναι εξαιρετικά δύσκολες για μία δασκάλα μέσα στην τάξη, ειδικά αν έχει ένα πολυπληθές τμήμα, δεν είναι όμως ανέφικτες. Σίγουρα όμως είναι παρεμβάσεις που μπορούν να υλοποιηθούν στοχευμένα από τον/την εκπαιδευτικό παράλληλης στήριξης ή όποιον έχει αναλάβει ενισχυτική διδασκαλία και την εκπονεί μέσα στην τάξη.
Εκτός από το ότι βοηθάει τους μαθητές στη σωστή τοποθέτηση των γραμμάτων πάνω στη γραμμή και στον καθορισμό του σωστού μεγέθους, το τετράδιο αυτό με βοηθάει κι εμένα να δείξω ποιο ήταν το λάθος, όταν τα γράμματα δεν είναι σωστά, και πώς θα πρέπει να τα τοποθετήσουν την επόμενη φορά.
Τέλος, η σωστή γραφή των γραμμάτων συμβάλλει και στην εκμάθηση της ορθογραφίας. Τα γράμματα που είναι ψηλά και αυτά που κατεβαίνουν κάτω από τη γραμμή δημιουργούν ένα μοναδικό περίγραμμα για κάθε λέξη, το οποίο αποτυπώνεται ως εικόνα στο μυαλό του παιδιού (Buma shapes).
Επιπλέον, η κίνηση που κάνουμε όταν γράφουμε μια λέξη — είτε «ανεβαίνει» πάνω από τη γραμμή είτε «κατεβαίνει» κάτω από αυτή — ενεργοποιεί κινητικά σημεία που μας βοηθούν να επαναλάβουμε την ίδια κίνηση με τον ίδιο τρόπο την επόμενη φορά.
Μήπως τελικά δεν χρειάζεται κόπο αλλά τρόπο;
Και δεν χρειάζεται ποσότητα αλλά ποιότητα;
Ίσως το να είναι κάποιος καλλιγράφος να αποτελεί και ένα είδος ταλέντου. Σίγουρα, όμως, τις περισσότερες φορές ο δυσανάγνωστος γραφικός χαρακτήρας αντικατοπτρίζει βαθύτερα προβλήματα, τα οποία ενδέχεται να απαιτούν εξειδικευμένη παρέμβαση — όπως από έναν εργοθεραπευτή.
Ωστόσο, μπορούμε να βοηθήσουμε και μαθητές που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοια παρέμβαση, ώστε να μη δυσκολεύονται οι ίδιοι με τα γράμματά τους. Ακόμα και εκείνος που δεν έχει το «ταλέντο» της καλλιγραφίας μπορεί να εξασκηθεί και να αποκτήσει έναν ευανάγνωστο και λειτουργικό γραφικό χαρακτήρα.
Η έκθεση και ο γραπτός λόγος με απασχολεί ίδιαίτερα από όταν άρχισα να διδάσκω. Φυσικά ο περισσότερος κόσμος θα αναρωτηθεί γιατί επειδή έχει σαν εικόνα τη δασκάλα να κάθεται ήσυχα στην έδρα αφού έχει πει στα παιδιά να γράψουν για ένα θέμα περιμένοντας να τελειώσουν.
Αυτή η ευαισθησία μου με τον γραπτό λόγο έχει τις ρίζες της στα δικά μου μαθητικά χρόνια στο σχολείο. Εκείνο το περίφημο "Σκέφτομαι και γράφω" ήταν για μένα ένα πραγματικό μαρτύριο. Με πολλή σκέψη και κόπο κατάφερνα να γράψω 2-3 σειρές στις μικρές τάξεις όπου έγιναν 8-10 στις μεγαλύτερες. Κάθε φορά το σχόλιο κάτω από το κείμενό μου ήταν θα μπορούσες να είχες γράψει περισσότερα. Ναι! Αλλά τι; Και φυσικά απορρούσα πώς γίνεται κάποια παιδιά να γράφουν τόσα πολλά και όμορφα πράγματα.
Ο γραπτός λόγος είναι χάρισμα. Κάποιο άνθρωποι γεννιόνται με το χάρισμα να μπορούν να γράφουν ωραία κείμενα και αυτό μπορεί κανείς να το διακρίνει από την πρώτη κιόλας τάξη όταν οι μικροί μαθητές σκαρώνουν τα πρώτα τους κειμενάκια. Και με τους υπόλοιπους τι γίνεται; Δε θα μάθουν να γράφουν;
Φυσικά και θα μάθουν, αφού ο γραπτός λόγος διδάσκεται! Θυμηθείται όσοι είχατε παρόμοιο πρόβλημα ότι στο λύκειο ξαφνικά αρχίσατε να γράφετε τα δοκιμιακού τύπου κείμενα που ζητούν στις εισαγωγικές εξετάσεις. Δεν είναι ένα είδος επιφύτισης ούτε μόνο η ξαφνική ωρίμανση αλλά και ότι σε εκείνη τη περιόδο και για λόγους που εξυπηρετούν την επιτυχία στις εξετάσεις κάποιος καθηγητής φιλόλογος σας δίδαξε πώς να γράφετε ένα δοκίμιο, μια παράγραφο κτλ
Όμως, στην καθημερινή μας ζωή οι επικοινωνιακές συνθήκες είναι περισσότερες και πολύ διαφορετικές από την έκθεση ιδεών που ζητούν στις εισαγωγικές εξετάσεις και ο καθένας θα πρέπει να είναι έτοιμος να ανταπαξέλθει σε οποιαδήποτε περίπτωση που θα πρέπει να εκφραστεί γραπτώς.
Για το λόγο αυτό θεωρώ ότι ο γραπτός λόγος είναι το δυσκολότερο ίσως μάθημα στο δημοτικό σχολείο και ότι πρέπει να διδάσκεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Οπότε η εφαρμογή του μοντέλου της Μάθησης Μέσω Σχεδιασμού ήταν μια πρόκληση για εμένα και αμέσως δεχτηκα!
Τη φετινή χρονιά ο Σχολικός Σύμβουλος μάς έφερε σε επαφή με ένα νέο μοντέλο διδασκαλίας και παράλληλα με μια πρόκληση γιατί η εφαρμογή του θα γινόταν στην παραγωγή γραπτού λόγου. Το νέο αυτό μοντέλο ονομάζεται Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού.
Οι περισσότεροι από εμάς για την καθημερινή μας διδασκαλίας δεν κάνουμε κάποιο ιδιαιτέρο σχεδιασμό. Βλέπουμε τι επεξεργάζεται κάθε ενότητα, ξεκαθαρίζουμε τους στόχους, βλέπουμε τι ασκήσεις περιλαμβάνει το σχολικό βιβλίο του μαθητή και το τετράδιο εργασιών - πολλές φορές κάποιοι απλά κάνουν το ένα τη μια μέρα και το άλλο την άλλη - επίσης διαλέγουμε κάποιες από τις άπειρες επιπλέον ασκήσεις που κυκλοφορούν στο ίντερνετ και τέλος ανάλογα με το μάθημα ίσως διαλέξουμε και κάποιο εποπτικό υλικό.
Αυτό ένιωθα ότι δεν είναι αρκετό. Θεωρούσα ότι έπρεπε η διδασκαλία να γίνεται πιο οργανώμένα και πιο "επαγγελματικά". Παράλληλα έχοντας παρακολουθήσει διδασκαλίες σε αυστριακό δημόσιο σχολείο είχα σαν εικόνα τον επιμέρους διαχωρισμό κάθε ενότητας και τη χρήση στοχευμένων δραστηριοτήτων. Στη συγκεκριμένη χώρα, για παράδειγμα, δε διδάσκουν γλώσσα γενικά και αόριστα, αλλά ανάγνωση, γραφή, γραμματική, γραπτό λόγο κ.τ.λ. ανάλογα με το ποιοι είναι στόχοι του μαθήματός τους κάθε φορά.
Για το λόγο αυτό βρήκα αυτή την πρόκληση ιδιαίτερα ελκυστική.
Τι είναι όμως η Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού;
Η Μάθηση Μέσω Σχεδιασμού είναι ένα καινοτόμο μοντέλο σχεδιασμού της διδασκαλίας που βοηθάει τους εκπαιδευτικούς να ετοιμάσουν διδασκαλίες με ακρίβεια και συγκεκριμένο περιεχόμενο, ξεφεύγοντας από το συνηθισμένο ερώτημα "τι θα διδάξω σήμερα" και να προχωρήσουν στο "τι και πώς μαθαίνουν οι μαθητές μου".
"Έναlapbookείναι ένα φθηνόςχαρτοφύλακας ή η συλλογήμίνι-βιβλίων με πτερύγια, παράθυρα καιδιπλωμένουλικόπροβολής, που παρέχειδιαδραστικό χώρο γιασχέδια, ιστορίες, γραφήματα, γραφικά, χρονοδιαγράμματα, διαγράμματα καιγραπτή εργασίααπόοποιοδήποτε θέμα, μελέτη ή βιβλίο που θα επιλέξετε, συγκεντρωμένα και κολλημέναώστε να εμφανίζονταιδημιουργικά σε έναχρωματιστόχαρτόνι συγκεκριμένου μεγέθους (π.χ. Α4), συχνάδιπλωμένοσε έναν "κλειστό φάκελο" που χωράει στο χέρι σας."
<Johanna Whittaker(c) 2008>
To lapbook είναι ένα δημιουργικό βιβλιαράκι ή πρακτικά ένας φάκελος αρχείων διπλωμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να χωράει στα χεράκια ενός παιδιού.
Μου αρέσει να κάθομαι και να ψάχνω ιδέες για το σχολείο στο διαδίκτυο. Είναι ωραίο να πειραματίζομαι με διάφορα πράγματα και να προσπαθώ να κάνω κάποιες φορές το μάθημα λίγο διαφορετικό. Είναι σημαντικό και για τους μαθητές αλλά και για εμένα. Ανανεώνομαι!
Σε μια τέτοια αναζήτηση στο ίντερνετ ανακάλυψα μια φωτογραφία με ένα μικρό βιβλιαράκια σε σχήμα λουλουδιού. Το βιβλιαράκι αποτελούνταν από ανοιγόμενα τμήματα τα οποία περιείχαν πληροφορίες για τα μέρη του φυτού. Μετά από λίγο βρήκα κάτι αντίστοιχο, σε πιο απλή μορφή, με πληροφορίες για τις μέλισσες.
