Μια νέα χρονιά πλησιάζει και σε λίγο όλοι θα ετοιμαζόμαστε για τη νέα σχολική χρονιά. Ένα από τα πρώτα πράγμματα που ετοιμάζει ένας εκπαιδευτικός είναι το ημερολόγιό του ή το ντοσιέ του το οποίο θα γεμίσει με προγραμμάτα, μαθήματα, ιδέες, σκέψεις και θα τον κρατήσει οργανωμένο μέσα στη χρονιά.
Όμως αυτή η χρονιά μας βρίσκει φορτωμένους με τις εμπειρίες μιας καραντίνας διαρκείας στην οποία όλοι οι εκπαιδευτικοί εργάστηκαν διαδικτυακά αξιοποιώντας και μαθαίνοντας διάφορα ψηφιακά εργαλεία. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να μεταφέρουμε κάποιες ή πολλές από τις δραστηριότητές μας σε ψηφιακή μορφή συμβάλλοντας στη μείωση της κατανάλωσης χαρτιού με θετικά αποτελέσματα και για το περιβάλλον και ... για την τσέπη μας!
Ανάμεσα σε αυτά είναι η χρήση tablet με ενεργές γραφίδες στα οποία μπορεί κανείς να γράψει απευθείας επάνω τους με τέτοια ακρίβεια όσο αν έγραφε με κανονικό χαρτί και μολύβι! Γιατί όχι λοιπόν να μην αντικαταστήσει κανείς το παραδοσιακό χάρτινο ημερολόγιο με ένα ψηφιακό στο οποίο μπορεί κανείς να γράψει απευθείας επάνω του με τη χρήση ενεργής γραφίδας και το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιήσει ξανά και ξανά τα επόμενα χρόνια;
Το φωτοτυπικό έχει καθιερωθεί ως το απόλυτο μηχάνημα στο σχολείο — και όχι άδικα! Όλους μας βολεύει, μας εξυπηρετεί και μας λύνει τα χέρια, αφού μπορούμε να εκτυπώνουμε το επιπλέον εκπαιδευτικό υλικό για τους μαθητές μας.
Όμως, οι φωτοτυπίες είναι το μόνο εκπαιδευτικό υλικό που μπορεί να δώσει ένας δάσκαλος;
Συχνά συναντώ γονείς με παιδιά που πρόκειται να πάνε στην Α΄ Δημοτικού και χαίρονται γιατί το παιδί ξέρει ήδη να λέει απ’ έξω την αλφαβήτα. Εκεί συνήθως έρχομαι σε δύσκολη θέση, γιατί θέλω να τους πω ότι αυτή η γνώση, τη δεδομένη στιγμή, είναι ουσιαστικά άχρηστη.
Ας σκεφτούμε λογικά: γιατί μας είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε απ’ έξω τη σειρά των γραμμάτων της αλφαβήτας;
Για να βρούμε ένα λήμμα στο λεξικό ή σε εγκυκλοπαίδεια (όσοι τη χρησιμοποιούν ακόμη),
Για να εντοπίσουμε ένα όνομα στον τηλεφωνικό κατάλογο (όσοι τον χρησιμοποιούν ακόμη),
Για να φτιάξουμε μια λίστα ονομάτων,
Για να εντοπίσουμε ένα αντικείμενο σε μια λίστα πραγμάτων,
Ή για να βρούμε ένα όνομα σε λίστα, π.χ. επιτυχόντων σε εξετάσεις.
Τι από όλα αυτά θα χρειαστεί να κάνει ένα παιδάκι νηπιαγωγείου; Τίποτα απολύτως.
Στην πραγματικότητα, αυτή η γνώση όχι μόνο δεν του είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε αυτή την ηλικία, αλλά μπορεί και να δυσκολέψει το πραγματικό έργο που έχει να κάνει στην Α΄ Δημοτικού: να μάθει να διαβάζει και να γράφει.
H Α΄τάξη είναι η μεγάλη μου αγάπη! Την προτιμώ και την χαίρομαι κάθε φορά. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ικανοποίηση να βλέπεις τα παιδάκια που έπιαναν το μολύβι με αμηχανία και έγραφαν τρεμάμενα γραμματάκια, να το πιάνουν με αυτοπεποίθηση και να γράφουν λέξεις με όμορφα γραμματάκια! Όμως σίγουρα η πρώτη τάξη δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Ίσως να είναι από τις πιο δύσκολες τάξεις, αν όχι η δυσκολότερη. Αυτό ισχύει μέχρι τα Χριστούγεννα περίπου! Μετά, αν έχεις βάλει μια καλή σειρά, τότε όλα μπαίνουν στον "αυτόματο πιλότο" και πραγματικά την απολαμβάνεις!
Δεν έχω μεγάλη εμπειρία, όμως μετά από 5 "πρώτες" έχω αναπτύξει κάποια μικρά "μυστικά" οργάνωσης που νομίζω με έχουν βοήθησει αρκετά και σκέφτηκα να τα μοιραστώ.
Ίσως το πιο καταθλιπτικό στα περισσότερα σχολεία είναι οι αίθουσες. Αρκετά άχρωμες ή κακοβαμμένες, κάποιες φορές παλιές και ταλαιπωρημένες, ίσως και με κακοτεχνίες ή υγρασία στους τοίχους. Σε αυτά μπορούμε να προσθέσουμε τον μικρο χώρο. Όμως όπως και αν είναι η αίθουσα, αυτή είναι και σε αυτή θα πρέπει να περνάμε τη μισή μας μέρα για έναν ακαδημαϊκό χρόνο. Κι αφού δεν εμπνέει εμάς, φανταστείτε πώς θα φαίνεται στα παιδιά...
Αφού, λοιπόν, δεν μπορούμε να αλλάξουμε τις σχολικές τάξεις, μπορούμε να τις οργανώσουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι περισσότερο λειτουργικές και χαρούμενες!
Ο καθένας έχει τον τρόπο του να οργανώνει την τάξη του, αυτά τα χρόνια έχω κι εγώ τις δικές μου τακτικές τις οποίες σκέφτηκα να μοιραστώ!
Όσο κι αν η τεχνολογία εξελίσσεται, όσο κι αν όλα τα σχολεία διαθέτουν σύγχρονα φωτοτυπικά μηχανήματα και οι φωτοτυπίες αποτελούν πλέον την εύκολη και γρήγορη λύση, όσο κι αν ο υπολογιστής έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας και η δακτυλογράφηση ενός κειμένου είναι πια μέρος της καθημερινότητάς μας, η απλή και κλασική λύση του χειρόγραφου κειμένου θα παραμένει πάντα χρήσιμη και απαραίτητη.
Γιατί; Γιατί είναι πιο άμεση, πιο γρήγορη και πάντα διαθέσιμη!
Μπορεί το μέλλον να με διαψεύσει, αλλά προσωπικά πιστεύω ότι είναι απαραίτητο τα παιδιά να μαθαίνουν να γράφουν στο τετράδιο.
Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα για κάθε δάσκαλο είναι η διαχείριση της τάξης. Προσωπικά, δεν μου αρέσουν ούτε η αυστηρότητα, ούτε οι φωνές, ούτε η τιμωρία· γι’ αυτό και προσπαθώ να τις ελέγξω και, αν όχι να τις εξαλείψω, τουλάχιστον να τις περιορίσω στο ελάχιστο.
Έχοντας δουλέψει κάποιες φορές την Α΄ τάξη είχα πάντα την ανησυχία πώς θα μπορέσω να κάνω τα παιδάκια που τώρα μόλις έχουν μάθει να γράφουν να θυμούνται την ορθογραφία των λέξεων.
Πριν μερικές μέρες κάνοντας μάθημα στην Α' τάξη και ρωτώντας να μου πουν λέξεις από "μ" οι απαντήσεις ήταν "Μαματσίτα" και "Μάμα μία"! Επίσης δυσκολεύτηκαν να βρουν άλλες λέξεις πέρα από ονόματα και τη λέξη "μαμά".
Εύκολα βγαίνει το συμπέρασμα ότι πια η τηλεόραση κυριαρχεί στη ζωή των παιδιών με ό,τι αυτό συνεπάγεται στην ανάπτυξη του λεξιλογίου τους.
Η βασικότερη διαδικασία που συντελείται στην Α' τάξη είναι αυτή του συλλαβισμού. Αν αυτή η διαδικασία ολοκληρωθεί ομαλά τότε η εκμάθηση των υπόλοιπων γραμμάτων και η ικανότητα να διαβάζουν είναι "εύκολη" υπόθεση. Όλη η βάση για την απόκτηση του μηχανισμού του συλλαβισμού συντελείται, πριν την ενσυναίσθητη εκμάθηση των γραμμάτων, στην εισαγωγική ενότητα "Πού είναι ο Άρης".
Όταν κάποιος ακούει τη λέξη βιβλιοθήκη, αμέσως στο μυαλό έρχεται η εικόνα του επίπλου με τα πολλά βιβλία που είναι τακτοποιημένα σε άψογη σειρά.
Όντως για διακόσμήση σε έναν χώρο είναι πολύ όμορφη μια τέτοια βιβλιοθήκη, όμως μήπως δεν είναι πρακτική όταν θες να φέρεις τους μαθητές σου σε επαφή με τα βιβλία σε μια σχολική τάξη;
Από τότε που ήμουν μαθήτρια, θυμάμαι ότι το μεγάλο μου πρόβλημα ήταν τα άσχημα γράμματά μου. Τα σχόλια ήταν σχεδόν πάντα τα ίδια: «Κάνε καλύτερα γράμματα». Όταν προσπαθούσα να τα συμμαζέψω, άκουγα «κάνε μεγαλύτερα». Όταν τα μεγάλωνα, μου έλεγαν «κάνε μικρότερα»...
Τελικά, πόσο μεγάλα ήταν τα σωστά και πόσο μικρά ήταν ικανοποιητικά; Κανείς δεν μου εξήγησε ποτέ. Έτσι, τα γράμματά μου... απλώς χειροτέρευαν.
Ως εκπαιδευτικοί, συχνά χρησιμοποιούμε την αντιγραφή όχι μόνο για ορθογραφία, αλλά και ως μέσο βελτίωσης του γραφικού χαρακτήρα. Όταν όμως ο στόχος είναι η καλλιγραφία, θα πρέπει να υπάρχει και τρόπος να αξιολογήσουμε το αποτέλεσμα. Μόνο έτσι οι μαθητές θα ξέρουν τι πρέπει να αλλάξουν για να βελτιωθούν.
Πώς, λοιπόν, θα δείξουμε γιατί τα γράμματά τους δεν είναι σωστά (αν είναι π.χ. πολύ μεγάλα ή πολύ μικρά); Και πώς θα υποδείξουμε το σωστό μέγεθος;
Κυρίως όμως — πώς θα μπορέσει ο μικρός μαθητής να συνηθίσει τη σωστή κίνηση στο χέρι του και να τη σταθεροποιήσει;
Η λύση, νομίζω, βρίσκεται στο διπλοχάρακο τετράδιο. Πρόκειται για τετράδιο που, εκτός από τις κλασικές γραμμές, έχει ανάμεσα και μια λεπτή, βοηθητική γραμμή. Αυτή η επιπλέον γραμμή λειτουργεί ως οδηγός για να οριοθετείται σωστά το μέγεθος κάθε γράμματος, δίνοντας στα παιδιά ένα ξεκάθαρο πλαίσιο να κινηθούν.
Η κάτω γραμμή του τετραδίου εξασφαλίζει την ευθυγράμμιση του κειμένου.
Όπως και σε όλα τα τετράδια, τα γράμματα πρέπει να πατάνε σε αυτή, έτσι ώστε όλο το κείμενο να είναι γραμμένο σε ευθεία γραμμή.
Κάτω από αυτή τη γραμμή κρέμονται οι ουρές από τα γράμματα που έχουν προεκτάσεις προς τα κάτω.
Η μεσαία γραμμή ορίζει το μέγεθος των πεζών γραμμάτων.
Μέσα σε αυτή γράφονται όλα τα κοντά μικρά γράμματα.
Η επάνω γραμμή καθορίζει το ύψος των κεφαλαίων γραμμάτων.
Τα κεφαλαία και τα ψηλά γράμματα ξεπερνούν τη μεσαία γραμμή και φτάνουν έως την επάνω — όπως συμβαίνει και στα κανονικά τετράδια.
Εξασκούμενα τα παιδιά από μικρή ηλικία σε αυτό το τετράδιο, σταθεροποιείται η κίνηση του χεριού στο συγκεκριμένο μέγεθος γραμμάτων. Έτσι, μπορούν να ορίζουν σωστά τα γράμματά τους σε οποιοδήποτε φύλλο χαρτιού.
Χρησιμοποιώ το διπλοχάρακο τετράδιο όλα τα χρόνια που εργάζομαι. Η πρακτική μου έχει δείξει ότι όσο μικρότερη είναι η τάξη στην οποία θα ξεκινήσει το παιδί να το χρησιμοποιεί για την αντιγραφή, τόσο καλύτερα είναι τα αποτελέσματα.
Στην Α΄ τάξη, η κλασική αντιγραφή των γραμμάτων, των λέξεων ή των προτάσεων που ορίζονται κάθε φορά γίνεται πάντα σε σελίδα αυτού του τετραδίου. Η ποσότητα της αντιγραφής είναι μικρή, ώστε να μην κουράζει τους μαθητές ή να τους προκαλεί αγανάκτηση. Είναι όμως ποιοτική και έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Στις μεγαλύτερες τάξεις (Γ΄ και Δ΄), συνήθως ζητώ από τα παιδιά να αντιγράφουν μία φορά τις λέξεις που διδάσκονται για ορθογραφία (οι οποίες μπορεί να είναι από το λεξιλόγιο του κειμένου, από οικογένειες λέξεων κ.λπ.). Παράλληλα, ζητώ να γράψουν μερικές προτάσεις με τις λέξεις της αντιγραφής, ώστε να εξασκούνται στη σωστή γραφή χωρίς να καταφεύγουμε στον βαρετό τρόπο αντιγραφής ενός ολόκληρου κειμένου.
Σε μαθητές με σημαντική δυσκολία οριοθέτησης των γραμμάτων τους σε οποιοδήποτε τετράδιο, σχεδιάζω με χρωματιστή ξυλομπογιά τη βοηθητική γραμμή. Έτσι, τους προσφέρω ένα πιο δομημένο τετράδιο και τους ξεκουράζω από την ακαταστασία που τους δυσκολεύει. Αυτό τους βοηθά να δουλεύουν καλύτερα.
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις μαθητών που δυσκολεύονται να τοποθετήσουν τα γράμματά τους στη βασική γραμμή του τετραδίου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρωματίζω έντονα τη γραμμή αυτή. Μια εναλλακτική λύση είναι η χρήση λωρίδας με στυλό Stabilo: μέσα σε αυτή γράφονται τα μικρά γράμματα, ενώ ό,τι εξέχει τοποθετείται πάνω ή κάτω από τη λωρίδα.
Σίγουρα, τέτοιες διαφοροποιήσεις είναι εξαιρετικά δύσκολες για μία δασκάλα μέσα στην τάξη, ειδικά αν έχει ένα πολυπληθές τμήμα, δεν είναι όμως ανέφικτες. Σίγουρα όμως είναι παρεμβάσεις που μπορούν να υλοποιηθούν στοχευμένα από τον/την εκπαιδευτικό παράλληλης στήριξης ή όποιον έχει αναλάβει ενισχυτική διδασκαλία και την εκπονεί μέσα στην τάξη.
Εκτός από το ότι βοηθάει τους μαθητές στη σωστή τοποθέτηση των γραμμάτων πάνω στη γραμμή και στον καθορισμό του σωστού μεγέθους, το τετράδιο αυτό με βοηθάει κι εμένα να δείξω ποιο ήταν το λάθος, όταν τα γράμματα δεν είναι σωστά, και πώς θα πρέπει να τα τοποθετήσουν την επόμενη φορά.
Τέλος, η σωστή γραφή των γραμμάτων συμβάλλει και στην εκμάθηση της ορθογραφίας. Τα γράμματα που είναι ψηλά και αυτά που κατεβαίνουν κάτω από τη γραμμή δημιουργούν ένα μοναδικό περίγραμμα για κάθε λέξη, το οποίο αποτυπώνεται ως εικόνα στο μυαλό του παιδιού (Buma shapes).
Επιπλέον, η κίνηση που κάνουμε όταν γράφουμε μια λέξη — είτε «ανεβαίνει» πάνω από τη γραμμή είτε «κατεβαίνει» κάτω από αυτή — ενεργοποιεί κινητικά σημεία που μας βοηθούν να επαναλάβουμε την ίδια κίνηση με τον ίδιο τρόπο την επόμενη φορά.
Μήπως τελικά δεν χρειάζεται κόπο αλλά τρόπο;
Και δεν χρειάζεται ποσότητα αλλά ποιότητα;
Ίσως το να είναι κάποιος καλλιγράφος να αποτελεί και ένα είδος ταλέντου. Σίγουρα, όμως, τις περισσότερες φορές ο δυσανάγνωστος γραφικός χαρακτήρας αντικατοπτρίζει βαθύτερα προβλήματα, τα οποία ενδέχεται να απαιτούν εξειδικευμένη παρέμβαση — όπως από έναν εργοθεραπευτή.
Ωστόσο, μπορούμε να βοηθήσουμε και μαθητές που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοια παρέμβαση, ώστε να μη δυσκολεύονται οι ίδιοι με τα γράμματά τους. Ακόμα και εκείνος που δεν έχει το «ταλέντο» της καλλιγραφίας μπορεί να εξασκηθεί και να αποκτήσει έναν ευανάγνωστο και λειτουργικό γραφικό χαρακτήρα.
Προγραφικές είναι οι ασκήσεις οι οποίες πραγματοποιούνται με στόχο την βελτίωση των γραφοκινητικών
δεξιοτήτων. Κρατώντας με τον σωστό τρόπο το μολύβι, το παιδί εξασκείται να σχηματίζει ομαλά τα βασικά σχήματα, αποκτάει αντίληψη των γραμμάτων και μαθαίνει να αναγνωρίζει φόρμες.
Η παλιά σειρά βιβλίων του δημοτικού ξεκινούσε με προγραφικές ασκήσεις. Στα καινούρια βιβλία αυτές δεν υπάρχουν πια αφού θεωρούνται δεδομένες από το νηπιαγώγειο.
Η αλήθεια είναι ότι η υποχρεωτική φοίτηση στο νηπιαγωγείο, καθώς και το προνήπιο, έχει καταστήσει σίγουρο το γεγονός ότι τα παιδιά έρχονται προετοιμασμένα στην Α' τάξη.
Ανέκαθεν μου άρεσε να ετοιμάζω τη τάξη μου και να τη διακοσμώ για να υποδεχτεί τους μαθητές κάθε Σεπτέμβρη. Όπως επίσης μου αρέσει να αλλάζω τη διακόσμηση ανάλογα με τις εποχές. Αυτή είναι μια συνήθεια από το ιδιωτικό σχολείο στο οποίο ξεκίνησα να δουλεύω. Εκεί ντύναμε ανάλογα την εποχή το μεγάλο ταμπλό της τάξης μας.
Τελευταία καθώς έψαχνα ιδέες στο Pinterest άρχισα να βλέπω όλο και πιο συχνά πόρτες από αίθουσες ντυμένες από πάνω μέχρι κάτω σε κάποιο θέμα, ζώο, ιδέα κτλ. Αυτό ήταν! Το μικρόβιο μου είχε ήδη κολλήσει και δε χρειάστηκε πολλή σκέψη για να αποφασίσω να το κάνω κι εγώ!
Η απόφαση ήταν εύκολη. Αλλά το θέμα; Εκεί μου πήρε αρκετή ώρα. Τελικά κατέληξα σε μια μεγάλη κουκουβάγια με τα μικρά της γύρω τριγύρω!
Όπως κάθε πρώτη φόρα που κάνουμε κάτι, έτσι και κάθε φορά η πρώτη μέρα στο σχολείο με την καινούρια τάξη και τους νέους μαθητές είναι γεμάτη άγχος, αμηχανία και νευρικότητα.
Οι περισσότεροι από εμάς θέλουμε κάτι να κάνουμε, αλλά δεν ξέρουμε τι ακριβώς! Γιατί θέλουμε να είναι κάτι που να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον των παιδιών, να είναι ευχάριστο αλλά να μην μετατραπει σε "πάρτι".
Σα μαθήτρια θυμάμαι έναν μόνο δάσκαλο που μπαίνοντας στην τάξη μας είχε πει ότι δε θα μας έλεγε το όνομα του αλλά θα έπρεπε εμείς να το διαβάσουμε αφού το γράψει στον πίνακα. Χρησιμοποίησε τον ιδιαίτερα άχημο γραφικό του χαρακτήρα για να κεντρίσει το ενδιαφέρον μας. Και το είχε πετύχει! Θυμάμαι ακόμα πόσο διαφορετικός μας είχε φανεί, πόσο θετικοί ήμασταν από την πρώτη στιγμή και νομίζω αυτή η αίσθηση μας ακολούθησε και μένει μέχρι τώρα. Αν τύχει και διαβάσει το κείμενο κάποιος από εκείνη την τάξη, μάλλον θα θυμηθεί περιστατικό!
Ας πάρουμε μια βαθιά ανάσα, λοιπόν, ας κοιτάξουμε την καινούρια μας αίθουσα και ας ρίξουμε μια ματιά σε αυτά τα πλάνα που θα μας βοηθήσουν να οργανώσουμε την πρώτη ή τις πρώτες μέρες και να δώσουμε μια καλή εντύπωση στους μαθητές μας.
Μου αρέσει να συμμετέχω σε βιωματικά σεμινάρια γιατι ξεκινούν πάντα με παιχνίδια γνωρίμιας, τα οποία όχι μόνο βοηθούν να γνωριστούμε μεταξύ μας, να σπάσει ο πάγος κα να συνεργαστούμε καλύτερα αλλά κυρίως γελάμε και μας φτιάχνει η διάθεση.
Σκέφτηκα λοιπόν αφού με τα παιχνίδια γνωριμίας ξεκινάμε εμείς οι "μεγάλοι" με τόση χαρά το σεμινάριο μας, δε θα ήταν μια καλή αρχή για να ξεκινήσει η σχολική χρονια;
Κι έτσι αρχισα να ψάχνω και να βρίσκω διάφορα παιχνίδια για αυτό το σκοπό και τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν σε όλες τις ηλικίες μαθητών. Ας δούμε μερικά από αυτά:
Έχει μείνει λιγότερο από ένας μήνας για να χτυπήσει το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς και οι μαθητές να ξεχυθούν στο προαύλιο.
Ένα μικρό χάος μαζί με μια νευρική ανυπομονησία επικρατεί στο αερά εκείνη την πρώτη μέρα και από τους μαθητές και από τους εκπαιδευτικούς.
Η πρώτη μέρα του σχολείου είναι συναρπαστική αλλά παράλληλα και η πιο σημαντική. Αυτές οι ώρες της πρώτης μέρας μαθημάτων μπορεί να είναι λίγες αλλά είναι σημαντικές. Στην ουσία μπορεί να καθορίσουν την πορεία όλης της χρονιάς.
Βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρονται κάποια μικρά μυστικά τα οποία πρέπει να προσέξουμε έτσι ώστε να περάσει όμορφα αλλά και ουσιαστικά η πρώτη μέρα στο σχολείο και σας τα παρουσιάζω.
